علل و عوامل و زمينه‌هاى احياى مجدد نظريهء ابو مسلم تجديد حيات انديشه ابو مسلم اصفهانى پس از يك فترت طولانى يازده قرنه مىتواند علل و عوامل و زمينه‌هاى گوناگون و رنگارنگى داشته باشد كه از جمله مىتوان به عناوين ذيل اشاره كرد : 1 - بهره‌بردارى و سودجويى گروهى از پژوهشگران استعمارى شرق و غرب ( مستشرقين ) از « نسخ » به عنوان يك نقطهء ضعف و حربهء تبليغاتى عليه اسلام و مسلمين و قرآن و تحريف و دستكارى شدن قرآن و بالأخره فاقد حجيّت بودن آن است « 1 » . 2 - گروهى از پژوهشگران مسلمان در حوزهء علوم قرآنى به دليل ضعف بنيهء علمى خويش و برداشت سطحى از آن و يا به دليل عدم دقت در فلسفهء وجود و وقوع نسخ در احكام شرايع آسمانى و برداشت سطحى از آن و يا به دلايل روانى ، فكرى و . . . به جاى پاسخ علمى دندانشكن دادن به مستشرقين و جلوگيرى از سوء استفادهء مزدوران استكبار عالمى ، شروع به توجيه و تأويل دلايل قطعى وقوع نسخ در قرآن كرده و ناخواسته ، وفق نظريّه ابو مسلم از اصل ، منكر وقوع هر گونه نسخى در قرآن شده و بر آن استدلال كرده‌اند « 2 » . 3 - ظهور مكتب كمونيسيم در بلوك الحادى شرق و نابسامانيهاى داخلى و كودتاى نظامى رضا خانى در ايران و ايجاد هرج و مرج و رواج بىدينى و كشف

--> ( 1 ) ر . ك : استاد على حسن العريض ، پيشين ، صص 173 - 190 . ( 2 ) براى اثبات اين مطلب مىتوان از نويسندهء پر تلاش معاصر مصرى - كه روزگارى نيز استاد دانشگاه « ازهر » بوده - يعنى شيخ محمد خضرى بيك ، نام برد . وى در كتاب « تاريخ التشيع الإسلامى » و كتاب ديگرش « اصول الفقه » از انديشه ابو مسلم ، به عنوان يك نظريّه مترقى و پيشرو ياد كرده و دفاع مىنمايد . و همچنين نويسندهء تلاشگر ديگر مصرى آقاى محمد غزالى در كتاب « نظرات في القرآن » و آقاى ولى اللّه دهلوى در كتاب « الفوز الكبير » و جواد موسى محمد عفّانه ، در كتاب « الرأى الصواب في منسوخ الكتاب » و . . . نام برد كه در كتابهاى خود نظريهء وقوع نسخ در قرآن را مورد ترديد قرار داده‌اند .